میزبان و راوی برنامه، نیل دگرَس تایسن: ستاره ها رو از آسمون کشیدیم و NEIL DEGRASSE TYSON
.و آوردیمشون این پایین رو زمین
اما به چه قیمتی؟
وقتی این همه چراغ رو روشن کردیم
یه چیز با ارزشی رو از دست دادیم
ستاره ها رو
Sync and corrections by n17t01 www.addic7ed.com
(صدای ترق و تروق چوب موقع سوختن در آتیش)
خیلی وقت پیشا، تو دنیایی که نور آتیش تنها روشنایی بخش شبهامون بود
رابطه مون با ستاره ها
خیلی بیشتر از اینها
شخصی بود
برای هزاران نسل
ما ستاره ها رو نظاره گر بودیم
انگار که زندگیمون بسته به این ستاره ها بود
چونکه واقعا هم همین طور بود
ما انسان ها، بزرگترین
قویترین یا سریعترین ِ
.حیواناتی که باهاشون رقابت داشتیم، نبودیم
،اما یه برگ برنده داشتیم
هوش و ذکاوتمون
یه جنبه ی این هوش، نبوغمون
.تو شناسایی الگوها بود Pattern recognition
هر شب ما ستاره ها رو تماشا کردیم
و به مرور زمان نیاکان ما متوجه شدند
که حرکات ستاره ها در آسمون طی شب های سال
،پیش بینی کننده ی تغییراتی روی زمین بودند
که شانس بقائمان رو به خطر می انداختند یا تقویت می کردند
در زمانی که تخیلاتمون
،تنها صحنه ای بود که درش داستان ها جون می گرفتند
،قبل از اینکه فیلم و تلویزیونی وجود داشته باشه
،یا هیچ وسیله الکترونیکی از هر نوعی باشه
،هر کدوم از فرهنگ های انسانی، نقطه ها رو به هم وصل کردند
.که تصویر خودشون رو شکل بدند
،این تصاویر، نقاشی های یه کتاب داستان شدند
.که با نگاهی عمیق تر، در واقع کتاب دستورالعمل ِ بقا بود
،اسم و شخصیت خدایان و قهرمانان
،حیوانات اهلی یا اشیاء آشنا
.از یه فرهنگ به فرهنگ دیگه فرق می کرد
،اما تنها یه گروه خاص و خوشگلی از ستاره ها وجود داشتند
که یونانیان باستان و ما
.اون رو به نام خوشهٔ پَروین یا همان ثریا می شناسیم (The Pleiades)
.یه خوشه ی ستاره ای که 100 میلیون سال پیش شکل گرفته
هر کدومشون یه چهل باری پرنورتر از خورشید ما هستند
،و نیرثریا (عقد ثریا یا اتاگاو)، درخشان ترینشون (Alcyone)
.هزار با پرنورتر از خوشیدِ ماست
برای عصرهای متمادی از خوشه ی پروین به عنوان یک آزمایش بینایی
.برای مردم در سرتاسر دنیا استفاده می شد
،اگه می تونستی حداقل شش تا شونو ببینی
.بیناییت طبیعی تلقی می شد
،اگه می تونستی بیشتر از هفت تا رو ببینی
.گزینه ای مناسب برای برای جنگاور شدن یا پیشاهنگ (دیده ور) شدن بودی
،بین سِلت ها و دروئیدهای باستان جزایر بریتانیا (The Ancient Celts and Druids of the British Isles)
.اعتقاد بر این بود که خوشه ی پروین دارای یه اهمیت فراموش نشدنی هست
،تصور براین بود که اون شبی از سال که این خوشه
،در نیمه شب، به بلند ترین نقطه در آسمان برسه
.ارواح مردگان می آیند و رو زمین به گشت و گذار می پردازند
،تصور می ره که این قضیه منشا جشنی باشه
که یه زمانی بهش ساه اِن می گفتند؛ Samhain
.که الان بهش می گن هالووین
در جای جای ِ زمین، نیاکان ما
داستان های شگفت انگیزی می گفتند در توضیح ِ
.اینکه چگونه این ستاره های خوشه پروین بوجود اومدند
از نظر کیووایی های آمریکای جنوبی (The Kiowa people)
:داستان یه جورایی تواین مایه ها اتفاق افتاد
(همهمه ی نامشخص و مبهم در دور)
خیلی خیلی قبل ترها، چندتا زن جوان
،از محل اردوگاهشون قایمکی دَر رفتند
.که آزادانه زیر نور ستاره ها برقصند
(غرش خرس)
(جیغ ِ زن ها)
(غرش)
(نفس نفس زدن)
.سخره، نجات بده ما رو
.سخره، به ما رحم کن
.صدای راوی، دگرَس تایسن: سخره صدای زجّه هاشون رو شنید و بلندتر شد
تا اینکه تبدیل شد به اونچه که امروز معروف هست به برج شیطان (Devil's Tower)
اون دختران جوون تبدیل شدند به ستاره های خوشه پروین؛
که وسطای زمستون، بالای اون برج، ممکنه بشه .اونا رو آویزون ِ از آسمون، دید
،یونانیان باستان هم، آن هفت جواهر درخشان آسمون رو
،به عنوان هفت دخترجوان
،هفت دختر ِ اطلس (اسطوره ی یونان) می دیدند Atlas
،این دفعه، این خرس ها نبودند که دنبالشون کردند
بلکه اُریون ِ شکارچی (اسطوره ی یونان و نیز نام صورت فلکی شکارچی یا جبار) بود؛ Orion the hunter
،که یه روز حین قدم زدن، اونا رو دید و شروع کرد به دید زدن
.اُریون از شهوتِ زیاد، زنجیر پاره کرد
(از ترس به نفس نفس زدن افتادن)
(جیغ دختران جوان)
،بی وقفه هفت سال دنبالشون دوید
،در حالی که توانی در بدن نداشتند زئوس، کمکمون کن- Zeus
.برای خلاصی از دست این بابا، دست به دامن زئوس شدند
،زئوس، پادشاه خدایان، دلش به حالشون سوخت
و اون هفت تا دختر جوان رو
.به خوشه ی پروین تبدیل کرد
اما خدایان، بلکه حتی، دمدمی مزاج هم هستند؛
،وقتی اُریون با نیش یک عقرب کشته شد
زئوس تو آسمون قرارش داد (صورت فلکی شکارچی) جایی که بتونه همچنان
.به تعقیبِ اون هفت تا خواهر خوشگل ادامه بده
نیاکان ما
.داستان های به نحو درخشانی مبتکرانه بافتند
اما نتونستند ما رو به ستارگان
.بیشتر از آن تصویری که تو رویاهامون ازشون داشتیم، نزدیکتر کنند
،یه دو سه هزار سال دیگه هنوز زمان لازم بود
،تا سه دانشمند تیزهوش بیاند
.و رُموز زندگی واقعی ستاره ها رو برملا کنند
صدای راوی، دگرَس تایسن: در سال 1901
.هاروارد، در قبضه ی مردها بود
اما ستاره شناسی به نام ادوارد چارلز پیکرینگ Edward Charles Pickering
.اون قانون رو شکست
.اُه، دفتر پیکرینگ انتهای راهرو هست
،و اون دَر، اونجا، منتهی می شه به اتاقی
.که پیکرینگ کامپیوترهاشو (محاسبه گرهاشو) رو نگه می داره
مثل اینکه باید اون زن ها رو کامپیوتر صدا کنیم، اما
،اما من از یه چندنفری از همکارا شنیدم که به اون دخترها
.زنان حرمسرای پیکرینگ می گفتند - (خنده ی مردها)
،صدای راوی، دگرس تایسن: پیکرینگ گروهی از زنان رو گردهم آورد
که محل دقیق ستاره ها رو .نقشه بندی و انواع شون رو دسته بندی کنند
یکی از اون زن ها، کلید درک ما
از مواد تشکیل دهنده ی ستاره ها رو فراهم آورد
و اون یکی برای ما، روشی رو ابداع کرد که
.اندازه ی جهان هستی رو محاسبه کنیم
.به یه دلایلی شما احتمالا اسم هیچکدومشون رو نشنیدید
فکر می کنید چرا
.اون انی جامپ کانن، رهبر گروه هست Annie Jump Cannon
،قبل از اینکه از کار علمی دست بکشه
.دویست و پنجاه هزار ستاره رو فهرست کرد
.شماره ی یازده، یه ب یک هست- B1
.این همون نیرثریا یا عقدثریا تو خوشه ی پروین هست Alcyone in the Pleiades
،صدای راوی دگرس تایسن: کانن شنوایی خودشو وقتی جوان بود
.به خاطر ابتلا به بیماری مخملک از دست داده بود
.شماره 12 یه ب دو هست- B2
:صدای راوی، دگرس تایسن .اون هنریتا سووان لِوِت هست. اون هم ناشنواست Henrietta Swan Leavitt
.هنریتا، دانشمند بزرگِ دیگه ی این اتاق هست
لِوِت قانونی رو کشف کرد که ستاره شناسان هنوز هم
بیش از یک قرن بعد
برای اندازه گیری فاصله مون تا ستاره ها
.واندازه گیری اندازه ی خود کیهان، ازش استفاده می کنند
انی جامپ کانن یه کارت تبریک کریسمس فرستاد و توضیح داد که
.که خودش و خواهرانش در واقع دارند چه کار می کنند
اون نوشت: نور یه ستاره رو جوری هدایت می کنیم که
.که از داخل یه منشور که توی یه تلسکوپ قرارداده شده، عبور کنه
،این جوری، نور ستاره که حالا بزرگنمایی شده، به صورت یه نوار بخش بخش می شه
.که نشون دهنده ی رنگ های مواد تشکیل دهنده اش هست
پرتوهای قرمز در یه انتهای نوار قرار می گیرند .و پرتوهای آبی یه انتهای دیگر
.این طیف (گستره ی) اون ستاره ست
.این نوار نشون دهنده ی حضور خطوط ریزِ تاریک هست
با مقایسه کردن این خطوط با خطوطی که از
،مواد پرتوزا (تابان) داخل در آزمایشگاه، بوجود میاند
،ما می تونیم تعیین کنیم که همون عناصر آشنای روی زمین
.در دورترین ستاره ها هم وجود دارند
این صفحه ی شماره ی ب 12358 هست (12358B)
.شماره ی یک تو این صفحه، یه ستاره ی از نوع ب هست a B-type star
بنویس ب دو
صدای راوی: دهه ها زمان بُرد که کانن بتونه
ویژگی های طیفی ِ
صدها هزار ستاره رو
.مطابق معیاری که خودش ابداع کرده بود، دسته بندی کنه
،کانن فهمید که ستاره ها براساس الگوی خطوط طیفشون
،به یه توالی پیوسته ای از هفت دسته ی پهن
.دسته بندی می شوند
به هر کدام از این دسته ها یه حرف .از حروف الفبا اختصاص داده شد
،اما گاهی اوقات خطوط طیفی دو ستاره در یک دسته
به میزان خیلی کمی با هم تفاوت داشتند؛
،تفاوت های خیلی ریزی که کانن
.از روی حافظه اونا رو تشخیص می داد
،برای اینکه این طیف ها از هم تمییز داده بشوند
.برای هر دسته، ده زیرگروهِ عددی تعیین کرد
،انی جامپ کانن ستاره ها رو سازماندهی کرد
اما این کار رو دوش یه دانشمند دیگه می افتاد که
.معانی پنهان در کارِ کانن رو رمزگشایی کنه و ازشون سردربیاره
(سه بار صدای بوق کشتی)
در انگلستان ِ سال 1923
زنان از ادامه تحصیل برای به دست آوردن .مدارج بالایی تحصیلی در علوم منع شده بودند
،اما سیسیلیا پِین در یه سخنرانی علمی در لندن (Cecelia Payne)
.از سوی ستاره شناس، آرتورادینگتن، شرکت کرده بود (Sir Arthur Eddington)
،ستاره شناسی که برای اولین بار شواهدی مطرح کرده بود
که صحت نظریه ی انقلابی ِ
.نسبیتِ عام انیشتین رو ثابت می کرد
،از اون لحظه به بعد
سیسیلیا می دونست که هیچ چیزی نمی تونه جلوی اون رو
.برای دنبال کردن رویاهاش بگیره
مصمم شد که به امریکا مهاجرت کنه؛
،جایی که زنان پیشتر از آن، بهشون آزادی داده شده بود
.که ستاره ها رو بررسی کنند
.درخواست تحصیلش در هاروارد پذیرفته شد
،اونچه سیسیلیا اونجا کشف می کرد
.یکی از باورهای محوری و اساسی ستاره شناسی رو به چالش می کشید
،تاثیر نهایی اش
.آغاز ستاره شناسی ِ نوین بود
،صدای راوی: دهه ها پشت سرهم می گذشت
و انی جامپ کانن و گروهش .به جداکردن و غربال ستاره ها ادامه می دادند
امضای طیفی هر کدوم از ستاره ها رو (spectral signature)
با نگاهی گذرا چک می کردند و بعد هر کدوم رو
.در داخل یکی از هفت دسته قرار می دادند
توی یه مقیاس بزرگتر، این ستاره ها تبدیل می شدند به صدها هزار نقطه ای
.که هیچ کس هنوز نمی تونست ازشون سردربیاره
.اینجا بود که به این جمع زنان، یکی دیگه اضافه شد
ببین کی اومده
.شما باید خانم پین باشی
.منتظرت بودیم
بیا تو
صدای راوی: سیسیلیا پین، هیچ وقتی چنین برخورد مهربانانه ای رو
.در یک محیط علمی تجربه نکرده بود
،این گروه زنان، سخاوتمندانه
ثمره ی کار سختشون رو با اون در میون گذاشتند
و سیسیلیا مشاهداتشون رو
.تبدیل به درکی از پایه و اساس نو، از ستاره ها کرد
.این دو زن، تبدیل به بهترین دوستان شدند
کانن هرآنچه از طیف های مربوط به ستاره ها فهمیده بود رو
.به پین یاد داد
،پین شروع کرد به تجزیه وتحلیل داده های کانن
که ببینه می تونه وضعیت دقیق شیمیایی
.و فیزیکی ستاره ها رو مشخص کنه
اون تو این کار از دانش و تخصصش
.تو فیزیک نظری و اتمی استفاده کرد
،برجسته ترین و متمایز ترین قسمت ها تو طیف های ستاره ها
نشون دهنده ی حضور عناصر سنگینی
،مثل کلسیم.... و آهن هستند
.که جزء فراوانترین عناصر در زمینند
،این شد که ستاره شناسان نتیجه گیری کردند
که ستاره ها از همون عناصری ساخته شده اند که
زمین ازشون ساخته شده
.و اون هم تقریبا با نسبت یکسانی از این عناصر
سال 1924، هنری نُریس راسل ،با دستاوردها و کمک های بزرگی Henry Norris Russell
،که به فهم ما از ستاره ها کرده بود
.بزرگ و پیشکسوت ستاره شناسان امریکایی بود
راسل: 40 تا 45 عدد از عناصر شیمیایی ای
،که ما روی زمین داریم
.در طیف خورشید هم حضور دارند
،پس ما می تونیم در نظر بگیریم که ترکیب خورشید
.شبیه ترکیب زمین هست
اگر یه نفر پوسته ی زمین رو ،اونقدر حرارت می داد که به تابش بیفته
.طیفش شبیه همین طیف خورشید می شد
انی، من فکر می کنم، الان می دونم همه ی این ها چه معنی می ده؛
.همه ی سالهای کارِت
.بهم بگو
،من محاسبه کردم که این طیف ها
،توی یه دامنه ی پهنی از دماها
،می بایستی چه شکلی باشند و طیف های محاسبه شده ام
.دقیقا منطبق با سیستم طبقه بندی تو هستند
.طیف هر ستاره ای بهت میگه که اون ستاره چقدر داغه
حروف الفبایی که استفاده کرده ای در دسته بندی O-B-A-F-G-K-M .یه معیار دمایی از ستاره هاست
.از داغ ترین به سردترین
.خبر مهم اینه انی ،بخاطر کار تو
من فهمیدم که همه ی ستاره ها
.تقریبا به طور کامل از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده اند
هیدروژن و هلیوم یه میلیون بار بیشتر از فلزات
.در ستاره ها هستند
.می دونم، به نظر احمقانه ست
تو مطمئنی؟
هیشکی دیگه محاسبات تو رو چک کرده؟
،هنوز نه. اما همش تو پایان ناممه
.که الان تو راه رسیدن به دست پروفسور راسل هست
!زن بیچاره
.صدای راوی: راسل دلش به حال پین سوخت
.برای راسل، پایان نامه ی پین از اساس، ناقص و مخدوش به نظر اومد
راسل: واضحه که هیدروژن نمی تونه
.یک میلیون بار فراوانتر از فلزات باشه
:راوی دگرس تایسن شواهد به دقت جع آوری شده ی سیسیلیا
.نقطه ی مقابل و متضادِ خرَدِ علمی متداول و متعارف شد
،از خودش پرسید: چطوری می تونه حق با من باشه
وقتی این به این معناست که
چنین دانشمند برجسته ای داره اشتباه می کنه؟
،با وجود اطمینانش در کیفیت و صحت تحقیقی که انجام داده بود
،با «نرمشی قهرمانانه»، کوتاه اومد و جمله ای رو به پایان نامه اش اضافه کرد
.که بزرگترین دریافت پایان نامه اش رو کمرنگ می کرد جمله: «این تفاوت میان فراوانی عناصر بین ستاره ها و زمین» به نحو .غیر محتملی، زیاد و تقریبا به یقین غیرواقعی است
،چهار سال بایست طول می کشید
.تا راسل بفهمه که حق با پین بوده
،به اعتبارش، به محض اینکه فهمید
.اعلام کرد که این کشف ِ پین بوده
،جَوهای ستاره ای» نوشته ی پین به طور گسترده ای
به عنوان درخشان ترین پایان نامه ی دکترایی
.که در تاریخ ستاره شناسی نوشته شده، تلقی می شه
.این پایان نامه، تبدیل به کتاب مرجع در حوزه ی خودش شد
پین در حال صحبت: من رو به خاطر بیان نکردن منظورم مقصر دونستند؛
.در حالی که وقتی فکر می کردم حق با منه، «کارم» رو به مرجع صاحب صلاحیت ارائه داده بودم
،اگر شما از صحت نتایجتون مطمئن هستید
.باید از موضع خودتون دفاع کنید
صدای راوی: صدای قدرتمندان
،ممکنه در سایر حوزه های تجارب انسانی غالب بشه
،اما در علم، تنها چیزی که مهمه و به حساب میاد، شواهده
.و منطق ِاستدلالی که مطرح می شه
تفسیر سیسیلیا پین از توالی طیف های ستاره ای ِ
انی جامپ کانن، این مساله رو برای ما ممکن کرد که
داستان زندگی ستارگان رو بخونیم
و ردّپای داستان حیات رو
.در مرگ آتشین این ستارگان جستجو کنیم
.راوی: انواع بسیاری از ستاره ها وجود دارند
.بعضی ها مثل خورشید درخشانند
.بعضی ها کم سو
بزرگترین ستاره ها 10 میلیون بار بزرگتر
.از کوچکترین ستاره ها هستند
،بعضی ها با بیش از ده میلیارد سال سن
.فراتر از تصور ما، پیر هستند
.بعضی دیگه همین الان دارند متولد می شن
،وقتی اتم ها در دل ستاره ها با هم همجوشی پیدا می کنند
.نورِ ستاره ها رو تولید می کنند
ستاره ها میان ِ زباله ها متولد می شوند؛
.زباله هایی که از گاز و غبار ابرهای بین ستاره ای تشکیل شده اند
،جرم یه تک ستاره در این زباله ها
می تونه از ستاره های ریزه پیزه ای، که خیلی بزرگتر از
،بزرگترین سیاره ها نیستند، شروع بشه
تا ستاره های غول پیکری که خورشید ما .در مقابلشون کوچیک به نظر می رسه
،ستاره هایی که درون یک سحابی در زیر کمربند صورت فلکی شکارچی قرار دارند، در مرحله ی نوزادی اند
حول و حوش پنج میلیون ساله؛
،که هنوز در گاز و غباری که از آن بوجود آمده اند
.قُنداق شده اند
،ستاره های خوشه پروین، با تقریبا صد میلیون سال سن
.کودکان نوپایی هستند
،اون ها لایه ی گاز و غبارشون رو به کناری انداحته اند
،اما به خاطر جاذبه ی متقابلشون
.هنوز به هم وابسته هستند
،یه دویست سیصد سال دیگه که بگذره
از هم جدا میشن و هر کدوم راه خودشون رو می رن
.و هیچ وقت دیگه همدیگه رو ملاقات نمی کنند
بیش تر ستاره های صورتک فلکی هفت‌اورنگ (هفت ستاره پرنورتر صورت فلکی خرس بزرگ) نوجوان هستند
.که تقریبا نیم میلیارد سال عمر دارند
،اون ها پیش از این، از خوشه ی مادری شون جدا شده اند
.هر چند که هنوز می تونیم وجود جد مشترک در میونشون رو ببینیم
.این ها در نهایت، در کهکشان راه شیری پخش می شوند
،اما اغلب صور فلکی ِ آشنا
.ترکیبی از ستاره هایی به کل ناخویشاوند هستند
برخی از این ستاره ها کم نور و نزدیک
.و برخی دیگر درخشان و در دوردست هستند
خورشید ِ خودمون؟
،حتی از فاصله ی دو سه سال نوری
.سخته که بین سایر ستاره ها پیداش کنیم
.اون یکیه
خورشید ما، میانسال هست
.و از جایی که درش متولد شده خیلی فاصله داره
ستاره های خواهرش که
،از همون غبار بین ستاره ای بوجود اومدند
.در سرتاسر کهکشان راه شیری پخش شده اند
.خیلی هاشون سیاره های خودشونو دارند
شاید بعضی هاشون
.جانبخش تکامل حیات و هوش باشند
،اغلب ستاره ها در آسمان شبِ ما
.در واقع به دور یک یا چند ستاره ی همراه می چرخند
با چشم غیر مسلح
ما معمولا نمی تونیم اعضای کم نورتر ِ
.چنین سیستم های دوستاره ای یا چند ستاره ای رو ببینیم
،در دنیایی با سه خورشید
به ندرت شب اتفاق بیفته
.و روزها احتمالا بین قرمز و آبی در تناوب باشند
.این سرنوشت ستاره هاست، که فروبریزند
از هزاران ستاره ای که شما
،وقتی به آسمان شب نگاه می کنید، می بینید
هر کدومشون در
فاصله زمانی ِ میان دو فروریختگی قرار دارند؛ (two collapses)
،یک فروریختگی آغازین مربوط به اَبرتیره ی گاز بین ستاره ای
،برای تشکیل یک ستاره
،و دیگری فروریختن پایانی ِ ستاره ی نورانی
.در مسیر سرنوشت نهایی اش
،نیروی جاذبه باعث میشه ستاره ها منقبض بشن
.تا اینکه یک نیروی دیگه، وارد عمل میشه
.خورشید توپ بزرگی از گازی به شدت تافته (نورانی بر اثر گرمای بسیار زیاد) هست
گاز فوق العاده داغ ِ هسته ی خورشید
.به خورشید فشار وارد می کنه که حجیم تر بشه
همزمان جاذبه ی خودِ خورشید
بهش فشار وارد می کنه که منقبض شه
،و خورشید ما بین این دو نیرو
،در تعادلی پایدار
بین جاذبه و گُداخت ِ هسته ای، قرار گرفته؛
تعادلی که خورشید
.برای چهار میلیارد سال دیگر حفظ خواهد کرد
،اما همزمانی که خورشید هیدروژن رو مصرف میکنه
هسته ی مرکزی خورشید خیلی آرام کوچک می شه
.و سطح رویی خورشید، در پاسخ، به تدریج حجیم تر میشه
،این مساله خیلی آروم
،و نامحسوس
.طی میلیون ها سال اتفاق میوفته
،اما حدودا یک میلیارد سال دیگه
خورشید 10 درصد درخشان تر از
.آنچه امروز هست، خواهد شد
،ده درصد شاید خیلی به نظر نرسه
.اما اون حرارت اضافه، تاثیر بزرگی بر زمین خواهد داشت
،وقتی چهار یا پنج میلیارد سال دیگه
،خورشید بالاخره سوخت هسته ای خودش رو به اتمام رسوند
.گازش خنک خواهد شد و فشار به شدت پایین خواهد آمد
محیط درونی خورشید
دیگه توان تحمل وزن
،لایه های بیرونی رو نخواهد داشت
.و فروریختن اولیه آغاز خواهد شد
.هیچ چیز ابدی نیست
.حتی ستاره ها هم می میرند
هلیوم، خاکستر باقی مانده از
،ده میلیارد سال همجوشی هسته ای هیدروژن
.در هسته ی مرکزی خورشید انباشته شده
هسته ی مرکزی خورشید، بدون وجود انفجارهسته ای دیگه ای
که بخواد در مقابل وزنش استقامت کنه، فرو می ریزه تا آنقدر داغ می شه که
شروع می کنه به جوش دادن (همجوشی) اتم های .هلیوم به همدیگر و تولید کربن و اکسیژن
هسته ی مرکزی خورشید حالا
.خیلی داغ تر از قبل هست
.جَوّش به سرعت حجیم میشه
،طی چند میلیارد سال بعدش
...صدبرابر ِ اندازه ی اولیه اش پُف می کنه
یک غول سُرخ
سیاره های
...تیر
...و ناهید
.و احتمالا زمین رو احاطه کرده و خواهد بلعید
دوست دارم فکر کنم که
،ده ها میلیون سال قبل از اون آینده ی خیلی دور
،اگر هنوز حیاتی با منشاء زمین وجود داره
.خونه های تازه ای میان ستاره ها برای خودش پیدا کرده باشه
،وقتی خورشید هلیومش رو سوزوند
،به شدت ناپایدار خواهد شد
.لایه های بیرونی اش رو به فضا رها خواهد کرد
اکنون، هسته ی مرکزی ِعریان ِخورشید
اطراف خودش رو
.لبریز از تابش پرانرژی ِ ماوراء بنفش خواهد کرد
.اتم ها رقصی سریع و نورانی اجرا خواهند کرد
،خورشید مثل یه شیرینی سوفله
.صدبرابر، به اندازه ی زمین، آب میره و جمع می شه
و تو اون نقطه ی زمانی، خورشید چنان متراکم می شه
که الکترون های به شدت پُر تعدادش
.در مقابل هر گونه انقباض دیگه ای مقاومت می کنند
،اون مغز نورانی در مرکز
،تنها بخشی از خورشید خواهد بود که دووم میاره
ستاره ی کوتوله ی سفیدی که به تابش کم نور خودش (a white dwarf star)
.برای یه 100 میلیارد سال دیگه ادامه خواهد داد
آیا موجوداتِ آینده ی خیلی دور
،که از کنار این مخروبه ای از یک ستاره عبور می کنند
آیا به ذهنشون هم خطو خواهد کرد که این ستاره زمانی گرمابخش زندگی ها و دنیاهایی بوده؟
:صدای راوی کفن های مرگ توهّم آفرین ِ
،اغلب ستاره ها زیاد باقی نمی مونند
،برای ده ها هزار سال دووم میارند
و بعد در میان گاز و غبار میان ستاره ای
.که ازش ستاره های تازه ای متولد خواهند شد، ناپدید می شن
،ستاره های موجود در یک سیستم دوستاره ای
.می تونن سرانجام متفاوتی داشته باشن
،ستاره ی شباهنگ، درخشان ترین ستاره در آسمان شب (Sirius)
یک ستاره ی همراه خیلی کم نور داره؛
.یک کوتوله ی سفید
.یه زمانی یه ستاره شبیه خورشید بود
،یه روزی، وقتی شباهنگ سوختش تموم بشه
و تبدیل به غول سُرخ بشه
.مواد تشکیل دهنده اش رو روی کوتوله ی سفید خواهد پاشید
،جاذبه ی شدید این کوتوله ی همراه
،اون گاز رو به سمت خودش خواهد کشید
.و اون رو به صورت یک صفحه ی متحرکِ مارپیچی در خواهد آورد
وقتی گاز مربوط به ستاره ی بزرگتر
،روی سطح کوتوله ی سپید می اُفته
.انفجارهای هسته ای رو به راه می اندازه
بزرگترین این انفجارها
.صدهزار مرتبه انرژی بیشتری نسبت به خورشید داره
به هر کدام از اون انفجارهای ستاره ای یک نُوا (نواَختر) گفته می شه (nova)
.که معادل لاتین ِ کلمه ی «جدید» هست
،ستاره ای با جرمی 15 برابر خورشید
،یکی مثل ستاره ی پای شکارچی، یک ابرغول آبی (Rigel)
،که پای راست صورت فلکی شکارچی رو شکل میده
.سرانجام متفاوتی در انتظارش هست
،فروریختگی و جمع شدنش با مقاومت الکترون ها متوقف نخواهد شد
،ستاره هم چنان به افتادن روی خودش ادامه می ده
تا اینکه هسته های اتمی اش از ازدحام بیش از حد
.در جهت مخالف شروع می کنند به نیرو وارد کردن
،ستاره ی پای شکارچی، صدهزار بار کوچکتر میشه
،تا جایی که دیگه فضایی بین هسته ی اتم ها باقی نمونه
.و بیشتر از این نتونه آب بره
در اون لحظه
.یه واکنش هسته ای نیرومندتری بنام سوپرنُوا (اَبَرنواَختر) رو سبب میشه (supernova)
اغلب تغییر و تحولات ستاره ای
،میلیون ها یا میلیاردها سال زمان می بره
اما فروریختن ِ بخش درونی
.که یک انفجار اَبَرنواَختری رو به راه می اندازه، تنها چند ثانیه زمان میبره
،اونچه باقی می مونه، یک هسته ی اتمی هست
--به اندازه ی یک شهر کوچک
(یه ستاره ی نوترونی ِ به سرعت در حال چرخش به نام پلسار (تپ اختر (pulsar)
اما برای ستاره ای
--بیشتر از سی بار پرجرم تر از خورشید
--ستاره ای مثل نِظام در کمربند صورت فلکی شکارچی
توقّفی در فروریختنش نیست
،در عرض چند میلیون سال
،وقتی ستاره ی نِظام سوختش تمام شد
.اون هم منفجر شده و تبدیل به یک اَبَراَختر خواهد شد
،مرکز در حال انفجار نِظام
چنان برجرم خواهد بود که حتی نیروهای هسته ای هم
.به قدر کافی نیرومند نخواهند بود که جلوی فروریختنش را بگیرند
.هیچ چیز توانایی مقاومت در مقابل چنان قدرت جاذبه ای رو نخواهد داشت
.و چنین ستاره ای، سرانجامی خیره کننده خواهد داشت
،به فرو ریختن در خودش ادامه خواهد داد
و از مرزی در مکان- زمان
به نام «اُفق رویداد» (event horizon)
.که فراتر از آن را نمی توانیم ببینیم، عبور خواهد کرد
،وقتی ستاره از این مرز عبور کرد
.از دید ما به کل غیب خواهد شد
،دردرون سیاه چاله ای خواهد بود
،جایی که نیروی جاذبه چنان نیرومنده
.که هیچ چیز، حتی نور هم نمی تونه ازش فرار کنه
اما سرانجامی
حتی شگرف تر
.در انتظارِ نوع کمیابی از ستاره هاست
.یکی از اون ها در کهکشان ما وجود داره
،چنان ناپایدار هست که وقتی از بین می ره
،به یک نواَختر یا اَبَرنواَختر ِ صِرف تبدیل نمی شه
،چیزی خیلی فاجعه آمیزتر می شه
یک فرانواَختر (hypernova)
.و می تونه در طی عمر ما اتفاق بیفته
،جاهای خیلی کم روی زمین هست
،که نسبت به جاهای دورافتاده استرالیا .دید بهتری از آسمان شب داشته باشه
،نه ساختمونی
.نه ماشینی، نه روشنایی خیابان، هیچی اینجا نیست
،فقط یه عالمه نور ستاره
.و گهگاهی هم یه کانگرو
از اینجا شما می تونید یه دیدِ خاص خوبی
.از کهکشان راه شیری داشته باشید
مرکز کهکشان ِ ما
در آسمان پدیدار میشه
،و مثل ستون فقرات شب
.تاق افلاک میشه
.ما در کهکشانی مارپیچی زندگی می کنیم
،و وقتی به راه شیری نگاه می کنیم
.داریم نور میلیاردها ستاره در صفحه ی مارپیچی اش رو می بینیم
،و زیر این آسمان تاریک زیبا
.که راه شیری نوار یکپارچه ای از نور نیست
.تیکه های تاریکی هست که فاصله انداخته میان نور ستاره ها
.اون تیکه های تاریکی به خاطر غبار بین ستاره ای هست
اون غبار که خیلی زیاد ازش وجود داره، .درمسیرِ نور ستارگان قرار می گیره و اون رو مسدود می کنه
مردمان اغلب فرهنگ ها به آسمان نگریستند
،و نقطه ها رو به هم وصل کردند
.تا تصاویر آشنایی در آسمان شکل بدهند
صور فلکی
،اما مردم بومی استرالیا
الگویی را در سیاهی های
.میانه ی کهکشان راه شیری، تشخیص دادند
،اون ها یک ایمو، پرنده ای بزرگ (emu)
و بومی این قاره را دیدند؛
.آن هم نه در ستاره ها، بلکه در بخش بی ستاره ی آسمان
.راه های مختلفی برای تماشای آسمان شب وجود داره
.ما برای یک میلیون سال یا بیشتر آسمان رو پاییدیم
.و در این مدت اتفاقات زیادی رخ داده
.اَبَراَختر یه بار در هر قرن اتفاق می افته
،اگه تصویر همه ی شب های اون یک میلیون سال رو
،در یک دقیقه فشرده کنیم
.این اون چیزی میشه که می بینیم
،حالا اگه چشم های ما تلسکوپ بودند
،و لوله ی محفظه ی نورشون، به بزرگی چرخ قطار بود
،و بینایی ما محدود به فقط یه نوع از نور نبود
.در اون صورت، این، کهکشان راه شیری ای بود که می دیدیم
،کهکشانی به رنگ ماوراء بنفش ِ نزدیک
با پیچک های جاری ِ گرد وغباری که
،که توسط اون اَبَرنواَخترهای در حال انفجار، به بیرون پرتاب شده اند
،و در پس زمینه ای از ستاره های بی شمار
.تصویر سیاه نمای آن ها دیده می شود
،حدود 7500 سال نوری دور از ما
،در بخش دیگری از کهکشان ما
جایی با دگرگونی شدیدی
.در ابعادی غیر قابل تصور وجود داره
.این سحابی «کارینا» یا شاه تخته است
.یک ماشین تولید ستاره
.پنجاه سال زمان می بره تا یک اشعه ی نور ازش عبور کنه
،ستاره های غول پیکری که اینجا متولد می شن
گاز و غبار اطرافشون رو
.با تابش شدید ماوراء بنفش خودشون می سوزونند
،وقتی یه ستاره پرجِرم می میره
.براثر انفجار خودش رو خُرد خاکشیر می کنه
،موادش در وسعتِ بی کران، به حرکت درمیان
،تحت تاثیر نور ستاره ها، آمیخته می شند
.و به خاطر نیروی جاذبه جمع می شن
از ستاره به غبار
.و ازغبار به ستاره شوخی با عبارت دعای خاکسپاری (Earth to earth, ashes to ashes, dust to dust)
.در کیهان هیچ چیز هدر نمی ره
.اما یه سقفی وجود دارد برای اینکه یک ستاره چقدر بزرگ باشد
Back in the 17th century, وقتی ادموند هِیلی
،از خط استوا عبور کرد که صور فلکی نیمکره ی جنوبی رو نقشه برداری کنه
.ستاره ی اِتا شاه تخته (اِتاکارینا) به نظر، ستاره ای کم نور، بیش نبود
اما در سال 1843، اِتاکارینا
،ناگهان دومین ستاره ی درخشان آسمان شد
.که تنها ستاره ی شباهنگ ازش درخشان تر بود
.و از اون موقع تا حالا، همچنان از کوره دررفته و عصبانیه
،اون ابر دمبل شکل
.بقایای در حال حجیم شدن ِ اون رخداد هست
.در مرکزش، یه ستاره ی دیوانه وجود داره
--و چقدر هم ناپایدار
اِتاکارینا حداقل صدبار
،پرجرم تر از خورشید هست
.و 5 میلیون بار نور بیشتری رو داره بیرون می ریزه
.داره مرزهای ستاره بودن رو جابجا می کنه
،علاوه بر این، شواهدی وجود داره مبنی بر اینکه اِتاکارینا
--به خاطر نیروی جاذبه ی دوقلویِ بدجنسش داره عذاب می شه
،یه ستاره ی پرجرم دیگه که در یک مدار
.و با فاصله ای شبیه به فاصله ی کیوان تا خورشید داره دورش می چرخه
هسته ی مرکزی ستاره ی اَبَرپُرجرم آنقدر نور زیادی رو داره بیرون می ریزه که
.فشار ِ رو به بیرون، از نیروی جاذبه ی این ستاره پیشی می گیره
،اگر ستاره ای بیش از حد پرجرم هست
،فشارِ تابشِ اون ستاره بر نیروی جاذبه اش غلبه می کنه
.و ستاره رو از هم می پاشونه
سرنوشت اِتاکارینا
.میلیون ها سال پیش که متولد شد، تعیین شد
--وقتی که درنهایت واقعا منفجر بشه
،و کسی چه می دونه، شاید تا الان منفجر شده باشه
بالاخره واقعیت اینه که ما داریم تصویر ساخته شده از نوری رو می بینیم
--که 7500 سال پیش از این ستاره به طرف ما گسیل شده
رویداد سهمگینی، متفاوت با هر آنچه .که پیش از آن دیده ایم، خواهد بود
یک فرانواُختر (a hypernova)
انفجاری چنان نیرومند که یک اَبَرنواَختر در برابرش
.یک ترقه ی آتش بیش نیست
اگر در نزدیکی هایش منظومه ای ستاره ای
.با سیاره هایی حاوی حیات باشد، مرگشان حتمی خواهد بود
--یک فرانواَختر چنان تابشی را بیرون خواهد داد
--نه تنها نور، بلکه اشعه های ایکس و گاما
که سیاراتی با فاصله ده-دوازده
،یا شاید صد سال نوری
،ممکنه جَوّ خودشون رو از دست بدن
.و غرق در تابش مرگبار بشن
ویرانی های بزرگی رو
.در هزاران منظومه ی ستاره ایِ مجاور، به بار میاره
احتمالا الان از خودتون می پرسین،
خطری ما رو تهدید نمی کنه؟
،اگر اِتاکارینا منفجر بشه
سرِ زمین چی میاد؟
.خیالتون راحت، زمین اتفاقی براش نمی افته
یادتون باشه، ما 7500 سال نوری
.فاصله داریم با اِتاکارینا
،شدت تابشِ گسیل شده از یک ستاره
،حتی یه ستاره ی در حال انفجار
.به سرعت با مسافت اُفت می کنه
،با این حال، اِتاکارینا، در کشاکش مرگش
.معرکه ای به پا خواهد کرد
،آسمان نیمکره جنوبی را روشن خواهد کرد
.چنان تابان، که گویی ماه دومی در آسمان ست
.شورانگیزترین آواز قویی که یک ستاره می تواند بخواند
.نیاکان ما خورشید رو پرستیدند
.و فرسنگ ها با حماقت فاصله داشتند
،تکریم خورشید و ستارگان کاملا هم معقول هست
.چرا که ما فرزندان همین ستاره هاییم
،سیلیکون در تخته سنگ ها، اکسیژن در هوا
ی ما، آهن در آسمانخراش های ماDNA،کربن در
،نقره در جواهرآلاتمون
.همه میلیاردها سال پیش در ستاره ها ساخته شدند
،سیاره مون، جامعه مون و خودِ ما
.از غبارِستاره هستیم
این چیه که اتم ها رو به رقص وا می داره؟
،انرژی یه ستاره
چطوری تغییر ماهیت میده به هرآنچه که در دنیا اتفاق می اُفته؟
انرژی چیه؟
.ما درش غرق هستیم
،وقتی اتم ها هیدروژن در خورشید با هم همجوشی میدند
.اتم های هلیوم رو می سازند
،و این همجوشی، رگباری از انرژی رو تولید می کنه
،که برای ده میلیون سالی درون خورشید سرگردان هست
.تا اینکه راهشو به سطح رویی خورشید پیدا می کنه
و وقتی که به اونجا رسید، دیگه آزاد هست که
به صورت نور مرئی،
.مستقیم از خورشید تا زمین، پرواز کنه
،وقتی این نور به سطح رویی یک برگ برخورد کنه
.به صورت انرژی شیمیایی در اون گیاه دخیره خواهد شد
،آفتاب
.به مهتاب
(هر دو به ایتالیایی صحبت می کنند) به سلامتی
می تونم مغزم رو حس کنم که انرژی شیمیایی شراب رو
،به انرژی الکتریکی افکار من تبدیل می کنه
و تارهای صوتی ام رو هدایت می کنه که
.انرژی صوتی ِ صدای من رو تولید کنند
،چنین تبدیلات و تغییر ماهیت هایی از انرژی
.همواره همه جا داره اتفاق می اَفته
،انرژی حاصل از ستاره ی ما
نیروی محرکه ی باد و امواج و
.حیات پیرامون ماست
چقدر خوش شانسیم که چنین منبع بی کرانی از انرژی پاکی رو داریم که
.مثل نعمت بزرگی از آسمان داره رو سر ما می ریزه
،به سلامتی انی جامپ کانن
،هنریتا سووان لِوِت
و سیسیلیا پین
.برای هموار کردن راه برای ظهور فیزیکِ نجوم نوین
.و به سلامتی همه ی خواهران خورشید
.هیچ پناهگاهی برای فرار از تغییر و دگرگونی در کیهان وجود نداره
،یه ده یا بیست میلیون سال دیگه
،مثل یک لحظه ی کوتاه کیهانی به نظر خواهد رسید
اگه بالاخره چیزی نمونده باشه که .شکارچی، اون هفت خواهر رو گیر بیاندازه
،اما قبل از آنکه اونارو در چنگال خودش داشته بشه
بزرگترین ستاره ی صورت فلکی شکارچی، منفجر .و تبدیل به یک اَبَرنوَختر خواهد شد
،بالاخره تعقیب خوشه ی پروین از سوی شکارچی به اتمام می رسه
و اون هفت خواهر
با آرامش به آغوش منتظرِ کهکشان راه شیری
.سُر خواهند خورد
ما روی زمین—به حق—درشگفتیم از
.طلوعِ هر باره ی یگانه خورشیدمون
،اما از یک سیاره در حال چرخش بدور ستاره ای
،در خوشه ای کروی در گوشه ای دور
.سپیده دمِ شکوهمندتری در انتظار ماست
،نه طلوع خورشید
.بلکه طلوع یک کهکشان
،صبحی مملو از دویست میلیارد ستاره
.طلوع کهکشان راه شیری
،مارپیچی عظیم با گازهایی در حال فروریزش
،منظومه های سیاره ای در حال به هم فشردگی، اَبَرغول هایی تابان
،خورشید های میان سالِ باثبات، غول های سُرخ، کوتوله های سپید
،سحابی های سیاره ای، اَبَرنواَخترها
،ستاره های نوترونی، تپ اخترها، سیاه چاله ها
و دلایل بسیاری هست که فکرکنیم
.اجرام خارق العاده ی دیگری وجود داشته باشند که هنوز باید کشفشان کنیم
،از چنان دنیایی، از بالای کهکشان راه شیری
کاملا واضح خواهد بود، همانطور که
،برای دنیای ما، تازه در حال روشن شدن هست
،که ما توسطِ اتم ها و ستاره ها ساخته شده ایم
،که مواد سازنده ی ما و شکل ظاهری مان
،از کیهان عظیم و باستانی که
.که بخشی از آن هستیم، ساخته شده
ترجمه: مُشتی خاک
Sync and corrections by n17t01 www.addic7ed.com